info@rra.gov.rw      +250 788185500

UMUSORO K’UMUTUNGO UTIMUKANWA

INGINGO RUSANGE

a )Itegeko washakiraho

imisoro ku mitungo itimukanwa ingengwa na:

  • Itegeko No 59/2011 ryo kuwa  31 ukuboza 2011 rishyiraho inkomoko y’imari n’umutungo by’inzego z’ibanze rikanagena imikoreshereze yabyo.Mu nkuru yayo kuva 6 kugeza 38.

b) Ninde ugomba kwishyura

abantu bakurikira bagomba kwishyura imisoro ku mitungo  itimukanwa  iyo bafite icyemezo cy’ubutaka

  • Nyirimitungo
  • Uhagarariye umutungo iyo nyirawo wemewe n’amategeko atazwi mu gihe cy’imwaka ibiri.
  • Nyir’ubwitirirwe w’umutungo utimukanwa iyo impapuro mpamo za nyiri ubwite

zitaramwandikwaho;;

  • uwatumwe, uhagarariye nyiri ubwite uba mu mahanga;;

– nyir’uburagizwe.

c) Ishingiro ry’umusoro ku mutungo utimukanwa

Imisoro yishyurwa mu gaciro k’isoko ry’imitungo itimukanwa. Imitungo itimukanwa irimo ubutaka,inyubako n’ibindi byiyongera kubitimukwana.

d)Ibiciro cyangwa ingano y’imisoro

Ingano y’imisoro ikoreshwa kuva kuri 1/1000 ku gaciro k’imisoro buri mwaka.

e) Isonerwa

Imitungo itimukanwa ikurikira isonewe ku kwishyura imisoro ku mitungo itimukanwa iyo itari imirimo ikoreshwa mu kubyara inyungu:

-Imitungo itimukanwa ikoreshwa mu buvuzi, gufasha abatishoboye, mu burezi no mu mikino.

-Imitungo itimukanwa ikodeshwa n’umurimo w’ubushakashatsi

-umutngo utimukanwa utunzwe n’inzego z’ubuyobozi,intara, inzego z’ibanze

-umutungo utimukanwa ikorehswa n’amadini

-imitungo itimukanywa ikoreshwa mu gutera inkunga abandi

– Imitungo itimukanwa y’abahagarariye ibihugu byabo mu Rwanda iyo mu bihugu byabo nabo basobonera imitungo itimukanwa y’abahagarariye u Rwanda muri ibyo bihugu.

-ubutaka bukoreshwa mu buhinzi, ubworozi, cyangwa amashyamba iyo atarenze hegitari 2. Iyo ubutaka butarenze hegitari 2, imisoro icibwa kubutaka burenzeho;

– umutungo utimukanwa ukoreshwa ku miturire, , iyo agaciro kawo katarenze miliyoni eshatu. Iyo agaciro karenze miliyoni eshatu, umusoro ucibwa agaciro karengaho.

f) Ibyo kwitabwaho:

  • Iyo imitungo itimukanwa ihuriyeho n’abantu benshi, abo bose bagomba guharira umuntu umwe kugirango akurikize amategeko agenga umusoro w’umutungo utimukanwa.
  • agaciro k’isoko ku misoro itimukanwa,kagizwe na nyir’umusanzu cyangwa umusanzu w’inzego z’ibanze urangira ku myaka 4  mu gihe cy’isuzuma iyo nta mpinduka rijyanye n’ubwiyongere cg ubugabanuka kuri 20% bwabayeho. Isuzuma ry’imitungo itimukanwa ryakozwe kuya mbere Mutarama y’umwaka wa mbere mu myaka ine y’uruziga rw’umusanzu.
  • Imitungo itimukanwa ikiri mu buryo bwo gukodeshwa ifatwa nk’imitungi ya Leta bityo ntiyishyurirwa umusoro k’umutung utimukanwa.
  • Niba mu gihe cy’isuzuma mu myaka ine, agaciro ku mutungo utimukanywa kariyongereye cg kakagabanuka hejuru ya 20%,umusoro mushya wagaragaye woherezwa mu kwezi kumwe hamwe n’impinduka zose ku mutungo utimukanywa.
  • Uburyo bukurikizwa mu kugena agaciro ku mitungo itimukanywa:

Niba umutungo utimukanwa warahawe agaciro n’icyemezo cy’ukuri ku mutungo utimukanwa mu myaka ine yabanje  nta mpinduka mu myubakire n’imiterere ,bijyanye n’ukwiyongera cyangwa kugabanuka by’agaciro ku mitungo itimukanwa ho 20%,byagezweho, ako gaciro kazabonwa nk’agaciro k’isoko. Ni muri ubu buryo, uwishyura imisoro azazana icyemezo kibihamya ku gusesengura  ku misoro yeguriwe uturere.

Niba umutungo utimukanwa waraguzwe mu myaka ine ishize  ku biciro byemejwe, nta mpinduka zizabaho, igiciro kizafatwa nk’igisanzwe. Muri ibyo ,uwishyura imisoro azazana  amasezerano y’ubuguzi kw’isesengurwa ry’imisoro yeguriwe uturere.

Niba umutungo utimukanwa warubatswe mu myaka ine ishize ,agaciro k’inyubako kongeraho agaciro k’ubutaka bizarebwa nk’igiciro kiri kw’isoko. Ni muri ubu buryo ,uwishyura imisoro agomba kuzana inyandiko  yemeza ikiguzi cy’inyubako cyagenzuwe n’imisoro yeguriwe uturere.

Mu bundi buryo bwose,uwishyura imisoro azisuzuma atibereye.azerekana agaciro ashobora kugura umutungo utimukanwa mu gice cya gatatu. Ni muri ubu buryo,usora azazana ifoto z’inyubako n’imigambi kw’isesengura ry’imisoro yeguriwe uturere.

Niba umutungo utimukanwa ari a vacant land nkuko byasobanuwe na minisiteri kw’itegeko No 005/12/10/TC, inkuru ya 3, agaciro kabwo kw’isoko ni metero kare gukuba  ingano y’ubwo butaka.

  g)Ingero

 

urugero rwa mbere.

Umugabo Bob atuye mu karere ka Nyarugenge,afite imitungo itimukanwa ikurikira yaboneye icyemze cy’umutungo muri 2010;

  • Igice cy’ubutaka mu karere ka Gasabo ka hegitare 1,aho ategura kubaka ihoteri. Metero kare irabarwa ku mafaranga 5.000 kuwa mbere Mutarama 2011;
  • Inzu y’ubucuruzi mu karere ka Nyarugenge yabaruwe ku mafaranga 200.000.000 kuya 1 Mutarama 2011;
  • Inzu yo guturamo mu karere ka Nyarugenge yaguzwe mu kwa 12/2010 ku mafaranga 100.000.000

Ibisabwa:

  1. Shaka imisoro yose ku mitungo itimukanwa Bob agomba kwishyura muri 2011;
  2. Erekana igihe ntarengwa cyo kwerekana imisoro no kwishyura
  3. Shakisha imisoro ku mitungo itimukanwa ijyanye na buri nzego z’ibanze.

Ibarura ku misoro yose y’imitungo itimukanywa ya Bob, 2011

 

Imitungo itimukanwa Imisoro ku mitungo itimukanwa uko ihagaze Uko agomba gusora
Igice cy’ubutaka 1 hectare = 10,000 square meter

 

10,000 * 5,000 Rwf = 50,000,000 Rwf

50,000,000*1/1000

 

= 50,000 Rwf

Inzu y’ubucuruzi 200,000,000 Rwf 200,000,000*1/1000

 

= 200,000 Rwf

Inzu yo guturamo 100,000,000Rwf – 3,000,000Rwf = 97,000,000 Rwf 97,000,000*1/1000 = 97,000 Rwf
 347,000 Rwf

Igihe ntarengwa ku Kumenyekanisha no kwishyura umusoro :31/03/2011.

Umusoro ku mutungo utimukanwa mu karere ka Gasabo:50.000 Frw

Umusoro ku mutungo utimukanwa mu karere ka Nyarugenge : 200.000frw + 97.000frw= 297.000frw

Urugero rwa 2.

Umuhinzi afite umurima w’ubuhinzi ungana na hegitari 7 ku giciro cy’amafaranga 70.000.000. shaka umusoro w’ubwo butaka wakwishyurwa.

Igisubizo :

Igiciro kuri hegitari  (70,000,000: 7) = 10,000,000 Rwf.

Igiciro ku misoro = (7ha-2ha)*10,000,000 Rwf = 50,000,000 Rwf

Umusoro wishyurwa ku mutungo utimukanwa = 50,000,000*1/1000 = 50,000 Rwf

  1. UBURYO BUKORESHWA MU MISORO KU  MITUNGO ITIMUKANWA

  1. Itegeko nshakirwaho

Uburyo bukoreshwa ku misoro ku mitungo itimukanwa ni :

  • Itegeko No 59/2011 ryo kuwa  31 ukuboza 2011 rishyiraho inkomoko y’imari n’umutungo by’inzego z’ibanze rikanagena imikoreshereze yabyo.Mu nkuru yayo kuva 6 kugeza 38.
  • Itegeko rya minisiteri Nº005/12/10/TC ryo kuwa 22/06/2012 ryerekana uburyo ku gushyira mu bikorwa itegeko Nº 59/2011 ryo kuwa 31/12/2011.
  1. Kumenyekanisha imisoro

Imenyekanisha mumusoro ku mitungo itimukanwa rikorwa na nyiri gutanga umusanzu aho igomba kuzuzwa ikanasinywa na nyiri kwishyura umusoro,cyagwa umuhagarariye akabyohereza mu nzego z’ibanze bitarenze tariki 31 werurwe ku mwaka w’umusoro.

  1. Kwishyura imisoro

Kwishyurwa kw’imisoro bikorerwa muri banki hanyuma impapuro bishyuriyeho zikajyanywa mu biro by’aho bakirira imisoro.

Mugihe cyo gusora kwa nyir’umusanzu:

Umusoro ugomba kwishyurwa bitarenze tariki 31 mu mwaka wo gusora.

Mu gihe cy’undi musanzu wakozwe n’inzego z’ibanze:

Inyongera ku musoro  ku mutungo utimukanwa ,niba gusa wagombagwa kwishyurwa mu kwezi kumwe kuva mw’imenyekanisha k’ umusanzu w’umusoro  byakiriwe n’usora.

Kongera igihe cyo kwishyura umusoro:

Gusaba Kongera igihe cyo kwishyura umusoro bishobora koherezwa na nyirugusora cyangwa umuhagarariye ndetse ushobora kurangira kuva hejuru y’amezi atandatu nt’amande ,ariko inyungu igomba kwishyurwa. Ibi bigomba gusabwa mu nyandiko byibuze mbere y’ukwezi kumwe kw’itariki yashyizweho n’ubujyanama bw’inzego z’ibanze.

Mw’iyinjizwa ryo kwishyurira hamwe  imisoro:

Usora ashobora gusaba kwishyura umusoro mu byiciro aho kuwishyurira hamwe . Kwishyura umusoro mu byiciro ntibyatwara igihe cy’amezi 12. Inzego zibanze zigomba gusubiza uwanditse mugihe cy’iminsi 15 kuva ku munsi yandikiyeho.

Kugirango wemererwe kwishyura mu byiciro bisaba ko byibuze ubanza kwishyura 25% y’umusoro wowe wagombaga kwishyura.

  1. Ibihano n’inyungu z’ubukererwe

Ibihano n’inyungu z’ubukererwe bibarwa mu buryo bukurikira:

  • Gukerererwa gutanga imenyesha ry’umusoro cyangwa gutanga imenyesha rituzuye cyangwa ririmo urujijo:
  • 10 %  ry’umusoro igihe harenzeho munsi y’ukwezi kumwe
  • 20 % ry’;umusoro igihe harenzeho amezi abiri;
  • 30%  ry’umusoro igihe harenzeho amezi atatu;
  • 40 % ry’umusoro igihe byageze hejuru y’amezi atatu kuzamuka..

Mu gihe amakuru atuzuye cg arimo urujijo kubijyanye no kudatanga umusoro,uwabikoze agomba gutanga amande ya 20% y’umusoro ku mwaka igihe ar’ubwa mbere na 40% y’umusoro ku mwaka umwe igihe uwabikoze yasubiriye.

  • Mu gihe watinze kwishyura umusoro (itegeko no 59/2011, inkuru 25):
  • Inyungu ya 1.5% ku kwezi itangira kubarwa kuva kwitariki yatangajwe umusoro kugeza kw’itariki wishyuriweho.
  • Inyongera ya 10% ku musoro usabwa. Igihe cyose iyo nyongera  itagomba kugera ku mafaranga 100.000.
  1. Uburyo bw’iperereza n’ubugenzuzi

Ubu buryo bw’igenzura bukurikira buteganywa n’itegeko:

  • Ku myaka ine ku muzenguruko w’umusanzu,imenyekanishwa ry’umusoro rishobora kongera kubonerwa mu inzego z’ibanze mu gihe kingana n’amezi atandatu nyuma y’itariki umusoro wamenyekanishijwe. Iyo ubwiyongere bw’imisoro bwateye ikibazo munzego z’ibanze umusanzu w’umusoro ubwirwa kandi ukoherezwa k’usora.
  • Abantu n’inzego zikurikira rifite itegeko ryo gutanga amakuru mu minsi 15 ku nzego z’ibanze: usora, abamushamikiyeho; abantu bagengwa n’ibanga ry’akazi
  • Inzego z’ibanze zigomba kwegeranya mu gihe imenyekanishamisoro yoherejwe n’usora. Ifie uburenganzira bwo gushyira ku mugaragaro ibisabwa byose no gushyiraho ibihano igihe usora atamenyekanishije umusoro.
  • Nyuma y’igenzura n’iperereza,umusanzu w’umusoro ukorwa kandi ukoherezwa n’usora mu mezi atandatu nyuma y’itariki yohererejeho imenyekanishamisoro.
  1. Uburyo bwo kwishyuza umusoro

Iyo usora atamenyekanishije cyangwa ngo yishyure umusoro cyangwa yaramenyekanishije ariko ntiyishyure umusoro,urwego rw’ibanze rufite uburenganzia bwo gutangira gusoresha mu buryo bukurikira:

  1. Ibaruwa iburira:

Yateguwe mu gukoresha itegeko. Iyo umusoro utishyuwe mu kwezi kumwe, inzego z’ibanze zibishinzwe zizagera kuyindi ntera.

2. Gufatira mafaranga abandi bantu barimo umusoreshwa cyangwa ayo bamubikiye:

Iyo umusoro utishyuwe mugihe cy’iminsi 30 nyuma yo kwakira ibaruwa iburira,inzego z’ibanze zibishinzwe  zisaba ku mugaragaro ku baguzi, amabanki cg abandi bantu bafite amafaranga y’umusoreshwa cg abayamufitiye mu kwishyura amafaranga agombwa mu rwego rw’ibanze .abo bantu bamurimo amafaranga bagomba kugira icyo bakora mu minsi cumi nitanu(15) y’akazi kuva igihe bakiriye ubusabwe.

  1. Gufatira no kugurisha imitungo yimukanwa n’itimukanwa:

Niba umusoro ku mutungo utimukanwa utarishyurwa, na nyuma yo gushyiraho izindi mbaraga zose, urwego rw’ibanze rufite uburenganzira bwo gufatira no kugurisha imitungo yimukanwa ndetse n’imitungo itimukanwa y’usora kugirango bishyure umusoro utarishyuwe. Ubu burenganzira ntibwakorwa mbere y’igihe cy’imyaka itatu ry’iyishyurwa ry’umusoro. Imitungo yafatiriwe igurishwa muri cyamunara.

  1. Gukurirwaho Umusoro

Inama njyanama yo mu nzego z’ibanze ishobora gukuraho umusoro nyuma yo kubona gihamya yerekana ko usora nta bushobozi afite bwo kwishyura kandi ko niyo imitungo afite iramutse itejwe cyamunara idashobora kwishyura umutungo umwenda w’umusoro afite.

  1. Uburyo bwo Kujurira:

  •  Ushinzwe gusora iyo atanyuzwe n’umusoro agomba gutanga ashobora kohereza ibaruwa isinyeho mu minsi 30, ku nzego z’ibanze aho umutungo utimukanwa usoreshwa uherereye.
  • Inzego z’ibanze zigomba kumenyekanisha icyemezo cyayo mu nyandiko mu minsi 60, bitari  ibyo ukurega k’usora gufatwa nk’ukwarangiye.
  • Iyo usora atanyuzwe n’icyemezo cy’unzego z’ibanze ,ashobora kohereza ubujurire bwe  mu nkiko mu minsi 30 ikurikira igihe icyemezo gifatiwe.
  • Iyo usora atsinze urubanza, urwego rw’ibanze rubishinzwe rumwishyura imisoro yose yatanze mu gihe cy’ukwezi kumwe nyuma yuko icyemezo cyafashwe.

Ikitonderwa : Kujurira  ntibihagarika kwishyura umusoro,inyungu ndetse n’ibihano.

  1. Inshingano

Inzego z’ibanze zigomba gushyira mu bikorwa  itegeko rishya rigenga imitungo. cyane cyane, kubijyanye  n’umusoro ku mutungo utimukanywa.

Inzego z’ibanze zifite inshingano zikurikira:

  • Gutanga impapuro z’imenyekamnishamisoro bitarenze kuwa 31 Mutarama buri mwaka.
  • Kureba imenyekanisha misoro mu gihe cy’amezi atandatu kuva kuya mbere Mata mw’idosiye  y”imenyekanishamisoro.
  • Mu gihe hari abafatanyije, mugihe abafatanyije baterekanye ubahagarariye, urwego rw’ibanze rufite uburenganzira bwo guhitamo ubahagararira mw’itsinda.
  • Gusubiza ubujurire bw’usora mugihe cy’amezi abiri nyuma yo kwakira ibaruwa y’ubujurire.
  • Gusubiza mu minsi 15 mugihe utanga umusoro yasabye kwishyura mu byiciro.
  • Gukurikirana uburyo bwose (aho aboneka, ibaruwa ujurira kugera ku mafaranga abandi bantu barimo umusoreshwa cyangwa ayo bamubikiye, Gufatira no guteza cyamunara imitungo yimukanwa n’itimukanwa)
  Contact Us
  Senior Management Team Members (Contact Details)

Tel : +250 788185500
Mail : info@rra.gov.rw
RRA Call Center : 3004

  Social Media and Subscribe
Subscribe :
Republic of Rwanda - Rwanda Revenue Authority